Spółka planująca budowę elektrowni wiatrowej na Podlasiu otrzymała od operatora sieci projekt umowy o przyłączenie liczący kilkadziesiąt stron, pełen odniesień do warunków technicznych i terminów, których nie da się łatwo ocenić bez wsparcia specjalisty. Podobne dokumenty trafiają dziś na biurka wielu inwestorów, a błąd popełniony na etapie ich podpisywania potrafi rzutować na cały przebieg projektu przez kolejne lata. Doradztwo prawne w zakresie prawa energetycznego pozwala uniknąć takich pomyłek już na starcie, zanim inwestor zwiąże się zapisami trudnymi do wynegocjowania na nowo. Ten tekst prowadzi przez kolejne etapy inwestycji energetycznej i pokazuje, w którym momencie pomoc prawnika przynosi największą wartość.
Co sprawdzić przed podpisaniem umowy o przyłączenie?
Umowa o przyłączenie do sieci przesyłowej lub dystrybucyjnej określa, na jakich warunkach technicznych i w jakim terminie instalacja będzie mogła oddawać energię do sieci. To dokument, od którego zależy harmonogram całej inwestycji, dlatego warto przeczytać go uważnie jeszcze przed podpisaniem.
Termin realizacji przyłączenia bywa w praktyce równie istotny co sama cena umowy, bo opóźnienie po stronie operatora sieci potrafi przesunąć uruchomienie instalacji o wiele miesięcy względem pierwotnego planu finansowego. Inwestor powinien też sprawdzić zapisy dotyczące kar umownych za niedotrzymanie terminów przez obie strony, a nie tylko przez wykonawcę instalacji.
Na co zwrócić uwagę przy realizacji inwestycji OZE?
Po podpisaniu umowy o przyłączenie inwestor wchodzi w fazę realizacji, obejmującą zabezpieczenie tytułu prawnego do nieruchomości oraz zebranie pozwoleń administracyjno-prawnych. Prawo energetyczne przewiduje przy tym kilka odrębnych procedur w zależności od rodzaju instalacji, co dla dewelopera oznacza konieczność równoległego prowadzenia kilku wątków formalnych.
Na tym etapie kontrakty z wykonawcami, w tym umowy EPC na budowę instalacji oraz umowy O&M dotyczące jej późniejszej obsługi, wymagają precyzyjnego określenia odpowiedzialności za poszczególne elementy inwestycji:
- zabezpieczenie należytego wykonania umowy przez wykonawcę EPC;
- zakres obowiązków serwisowych objętych umową O&M po uruchomieniu instalacji;
- podział ryzyka związanego z opóźnieniami wynikającymi z dostaw komponentów.
Brak precyzji w tych zapisach ujawnia się zwykle dopiero w trakcie realizacji, kiedy trudniej już renegocjować niekorzystne postanowienia.
Jakie obowiązki towarzyszą uczestnictwu w systemie wsparcia OZE?
Wytwórca energii korzystający z systemu aukcyjnego zaciąga zobowiązania, które trwają przez wiele lat po uruchomieniu instalacji, a nie kończą się w momencie wygrania aukcji. Dotyczy to między innymi obowiązków sprawozdawczych oraz odpisów na Fundusz Wypłaty Różnicy Ceny.
Naruszenie tych obowiązków bywa podstawą do wszczęcia postępowania przed Prezesem Urzędu Regulacji Energetyki, a w skrajnych przypadkach do nałożenia sankcji finansowej. Firma, która regularnie konsultuje swoje rozliczenia z prawnikiem znającym prawo energetyczne, zmniejsza ryzyko takiej sytuacji, zamiast reagować dopiero po otrzymaniu wezwania od regulatora.
| Etap projektu | Główne ryzyko prawne |
|---|---|
| Negocjacja umowy o przyłączenie | niekorzystne terminy i kary umowne |
| Realizacja inwestycji | niedoprecyzowana odpowiedzialność w umowach EPC i O&M |
| Eksploatacja instalacji | naruszenie obowiązków wobec Prezesa URE |
| Sprzedaż energii | niekorzystny mechanizm cenowy w umowie PPA |
Dlaczego umowy PPA wymagają osobnego spojrzenia prawnego?
Umowy sprzedaży energii typu cPPA czy vPPA zawierane są zwykle na kilkanaście lat i wiążą wytwórcę z odbiorcą końcowym albo z instytucją finansującą projekt. Taki horyzont czasowy sprawia, że nawet drobne niedopatrzenie w zapisach cenowych generuje skutki finansowe przez cały okres obowiązywania umowy.
Instytucja finansująca projekt zwykle wymaga, żeby umowa PPA spełniała określone standardy bankowalności, co oznacza konieczność uwzględnienia w niej zapisów chroniących obie strony przed zmianą przepisów czy nadzwyczajną zmianą okoliczności rynkowych. Negocjowanie takiej umowy bez wsparcia prawnika obeznanego z tym segmentem rynku bywa ryzykowne, zwłaszcza gdy druga strona kontraktu dysponuje własnym zespołem prawnym.
Co zrobić, gdy dochodzi do sporu na tle projektu energetycznego?
Nie każda inwestycja przebiega bezkonfliktowo, a spory w energetyce dotyczą często zdarzeń nadzwyczajnych, takich jak skutki siły wyższej, redysponowanie czy nagłe zmiany regulacyjne wpływające na wykonanie umowy. W takich sytuacjach liczy się szybkość reakcji, bo przeciąganie sporu potrafi zwiększać straty po obu stronach kontraktu.
Przy większych kontraktach energetycznych strony coraz częściej decydują się na mediację lub arbitraż zamiast postępowania przed sądem powszechnym, co pozwala rozstrzygnąć spór szybciej niż w klasycznym procesie. Warto jednak ustalić tryb rozwiązywania sporów jeszcze na etapie negocjowania umowy, a nie dopiero wtedy, gdy konflikt już trwa i trudniej o porozumienie co do samej procedury.
Gdzie szukać wsparcia przy projekcie energetycznym?
Zespół zajmujący się w kancelarii JDP doradztwem prawnym w obszarze energetyki i odnawialnych źródeł energii prowadzi dr Michał Drozdowicz, radca prawny i partner kierujący praktyką Energy and Renewables. Zespół ten obejmuje swoim doradztwem między innymi proces inwestycyjny w OZE, kontrakty w energetyce, magazynowanie energii oraz spory arbitrażowe na tle realizacji projektów.
Przed rozpoczęciem kolejnego etapu projektu energetycznego przydaje się krótka lista kontrolna:
- Sprawdzić projekt umowy o przyłączenie jeszcze przed jej podpisaniem.
- Zweryfikować podział odpowiedzialności w umowach EPC i O&M z wykonawcami.
- Ustalić mechanizm rozliczeń w umowie sprzedaży energii na cały okres jej trwania.
- Skonsultować z prawnikiem obowiązki sprawozdawcze wynikające z uczestnictwa w systemie wsparcia.
Projekt energetyczny rzadko kończy się dokładnie tak, jak zakładano na starcie, dlatego zaangażowanie prawnika na wczesnym etapie zwykle kosztuje mniej niż naprawianie skutków niedopracowanej umowy już w trakcie realizacji inwestycji.
